Bezrobotni...praktyczne wskazówki  jak nie być bezrobotnym-bez barier i ograniczeń.
Porady,przykłady,pomoc w znalezieniu finansów,wnioski,druki,ustawy,przepisy,własna firma,dotacje,pomysły  i    wiele ,wiele innych...pomocnych w stanie bezrobocia...
160x600_PrzeczytamWszystkich_WN_23042012

               Definicja bezrobocia

Twoja wyszukiwarka
BEZROBOCIE 
DEFINICJA BEZROBOCIA
Zgodnie z teorią ekonomii bezrobocie jest normalnym zjawiskiem polegającym na tym, że na rynku 
pracy są osoby chcące pracować, ale pozostające bez zajęcia. Zjawisko to podlega podstawowym 
prawom ekonomii popytowo (ludzie szukający pracy) podażowej (pracodawcy poszukujący pracy). 
Zgodnie z Ustawą o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu  bezrobociu - bezrobotny to osoba 
niezatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w 
pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym  zawodzie lub służbie, nie ucząca się w 
szkole w systemie dziennym, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania rejonowym 
urzędzie pracy. 
Osobie tej przysługuje status bezrobotnego jeżeli: 
- ukończyła 18 lat z wyjątkiem młodocianych absolwentów, 
- kobieta nie ukończyła 60, a mężczyzna 65 lat, 
- nie nabyła prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, nie pobiera zasiłku przedemerytalnego, 
świadczenia przedemerytalnego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku chorobowego, 
macierzyńskiego, lub wychowawczego, 
- nie jest właścicielem lub posiadaczem nieruchomości rolnej, lub nie podlega ubezpieczeniu 
emerytalno-rentowemu z tytułu stałej pracy jako domownik w gospodarstwie rolnym, 
- jest osobą niepełnosprawną, której stan zdrowia pozwala na podjęcie zatrudnienia co najmniej w 
połowie obowiązującego wymiaru pracy, 
- nie jest osobą tymczasowo aresztowaną, lub nie odbywa kary pozbawienia wolności, 
- nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowy najniższego 
wynagrodzenia.
RODZAJE BEZROBOCIA 
• Bezrobocie Cykliczne (keynesowskie) - występuje podczas kryzysów ekonomicznych, wywołane 
jest spadkiem koniunktury. 
• Bezrobocie Utajone – bezrobocie nie objęte statystyką; występuje w postaci nadzatrudnienia 
(typowe w gospodarce socjalistycznej), przeludnienia agrarnego (typowe dla krajów słabo 
rozwiniętych), lub bezrobocia wśród ludzi, którzy zrezygnowali z poszukiwań pracy z powodu 
beznadziejności swych usiłowań (typowe dla krajów rozwiniętych). 
• Bezrobocie Przejściowe (frykcyjne) – jest spowodowane zmianą miejsca pracy lub zmianą
kwalifikacji zawodowych. 
• Bezrobocie Strukturalne – spowodowane niedostosowaniem struktury podaży pracy do 
struktury popytu na pracę, brak kapitału do stworzenia nowych miejsc pracy. 
• Bezrobocie Sezonowe – spowodowane okresową zmianą warunków klimatycznych i cyklów 
produkcyjnych w niektórych rodzajach działalności gospodarczej, zwłaszcza w rolnictwie. 
• Bezrobocie Przymusowe – występuje, gdy siła robocza chce przyjąć pracę za obowiązującą na 
rynku płacę, ale nie może jej znaleźć. 
• Bezrobocie Lokalne – spowodowane szczególnym nasileniem braku wolnych miejsc pracy w 
pewnych miejscowościach lub regionach. 
• Bezrobocie Klasyczne – występuje, gdy płaca jest utrzymana powyżej poziomu równowagi. 2
• Bezrobocie Dobrowolne – spowodowane tym, że siła robocza nie chce podjąć pracy za płacę równowagi
 
Bezrobocie jako nowa kwestia społeczna. 
Bezrobocie nie tylko samo jest problemem społecznym, ale leży także u podstaw wielu innych 
kwestii społecznych. I tak np. szczególnie długotrwałe bezrobocie związane jest z obniżeniem 
standardu materialnego życia nie tylko samego bezrobotnego, ale i całej jego rodziny. Stąd bardzo 
często obszary długotrwałego bezrobocia pokrywają się w danym społeczeństwie z obszarami 
ubóstwa. To z kolei może powodować rozprzestrzenianie się rozmaitych patologii społecznych, 
rozpad rodziny obniżenie zdrowotności społeczeństwa. Nawet krótkotrwały okres bezrobocia nie 
pozostaje bez wpływu na kondycję psychiczną osób dotkniętych tym problemem. 
„Bezrobocie zaczyna być postrzegane i traktowane przez coraz większą liczbę ludzi jako >problem 
społeczny<. Z chwilą pojawienia się takiej oceny, granice społecznej przestrzeni bezrobocia ulegają 
niepomiernemu rozszerzeniu. Rozwijają się instytucje obsługi bezrobocia, powstają programy 
badawcze, mnożą się publiczne dyskusje na temat bezrobocia. 
Kształtuje się instytucjonalna struktura obsługi bezrobocia. Zatrudnieni w niej ludzie odpowiadają 
za skuteczność wysiłków zmierzających do ograniczenia skali zjawiska, za dystrybucję i 
wykorzystanie przeciw bezrobociu pieniędzy podatników. Instytucje te stają się kolejnymi 
składnikami >przestrzeni bezrobocia<. Zjawisko to absorbuje także społeczności lokalne, władze 
samorządowe, centralne instytucje państwa (rząd, sejm, senat)”.
1
Fakt, że bezrobocie jest postrzegane jako „problem  społeczny” skłania do przypuszczenia, iż ma 
ono konsekwencje, których nie wolno lekceważyć. Ekonomiści uważają, że bezrobocie napędza 
inflację – dzięki zwiększaniu wydatków budżetowych. Socjologowie i pracownicy socjalni 
ostrzegają przed patologiami społecznymi. Psychologowie podkreślają negatywne konsekwencje 
osobowościowe bezrobocia trwającego dłużej niż rok. Politologowie twierdzą, że duża liczba 
bezrobotnych może mieć wpływ na okresowe destabilizowanie systemu politycznego przy 
założeniu, że osoby bezrobotne są generalnie bardziej podatne na populistyczne hasła polityków. 
Skala bezrobocia sprawia, że zmieniają się społeczne sposoby jego wartościowania – nie wypada 
już dłużej „marginalizować” problemu. Należy stawić mu czoło na różnych poziomach: 
indywidualnej zaradności życiowej, solidarności rodzinnej, lokalnych programów zaradczych, 
sprawności instytucji, polityki gospodarczej i społecznej rządu. Wprowadzony po II wojnie 
światowej ustrój, który dziś nazywamy realnym socjalizmem, miał wyeliminować wszelkie 
zjawiska społeczne, do których można by zastosować pojęcie „kwestii społecznej”. Toteż zgodnie z 
obowiązującą ideologią przez wiele lat nie używano  w naukach społecznych tego terminu. 
Obecnie nie da się od niego uciec m. in. za sprawą bezrobocia. Zjawisko to bowiem swymi cechami 
i nasileniem w pełni wyczerpuje wszystkie elementy, jakie przypisuje się kwestiom społecznym. Są 
to bowiem zjawiska i sytuacje, które: 
- dotyczą większych grup i zbiorowości społecznych, 
- polegają na kumulacji negatywnych cech położenia materialnego, społecznego lub politycznego, 
- wywołują społeczny niepokój i wzburzenie, 
- są źródłem napięć społecznych, niekiedy nawet ostrych konfliktów, przez co wpływają 
destrukcyjnie na rozwój całego społeczeństwa, 
- nie mogą być w pełni rozwiązane w ramach grupy, przy pomocy dostępnych jej metod i 
możliwości, 
- mogą być rozwiązane tylko drogą podjęcia działań przez państwo lub inne podmioty polityki 
społecznej. 
                                                         
1
 Borkowski Tadeusz, Marcinkowski Aleksander , „Socjologia bezrobocia” BPS Warszawa 1996 3
Badacze problemu polskiego bezrobocia wskazują przede wszystkim, że zjawisko to w Polsce 
(inaczej niż w rozwiniętych krajach zachodnich) pojawiło się tu po blisko pięćdziesięcioletniej 
przerwie. Jedynie najstarsi, sięgający pamięcią do  okresu sprzed II wojny światowej, mogli 
przywołać we wspomnieniach czasy, kiedy nie dla wszystkich starczało pracy i wiele rodzin 
borykało się z problemem zdobycia środków do życia. Zdecydowana większość społeczeństwa 
zachowała w pamięci odmienną sytuację, kiedy praca (choć z reguły słabo płatna) była dostępna 
dla wszystkich. Było to efektem realizacji doktryny zakładającej, iż społeczeństwo socjalistyczne 
jest z racji swoich ideowych założeń wolne od problemu bezrobocia, w związku z tym 
preferowano sytuację sztucznego niedoboru siły roboczej i nadmiernego zatrudnienia, bez 
zwracania uwagi na koszty ekonomiczne takiego stanu rzeczy. 
Dziś już prawie trzymilionowa grupa bezrobotnych w  Polsce to z pewnością „większa 
zbiorowość” 

 Wagę tej kwestii rozumieją środowiska i organizacje międzynarodowe. Znalazło to w 
ostatnim czasie wyraz w tekście „Deklaracji i Programie Działania” światowego Szczytu Rozwoju 
Społecznego, który odbył się na zaproszenie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Kopenhadze. 
W części I Deklaracji w zobowiązaniu 3 stwierdza się: 
 „Zobowiązujemy się do popierania realizacji celu pełnego zatrudnienia, czyniąc z niego jeden 
z podstawowych celów polityk gospodarczych i społecznych oraz dania wszystkim, mężczyznom i 
kobietom, możliwości zdobycia pewnych i trwałych środków do życia dzięki swobodnie
wybranemu zatrudnieniu i produktywnej pracy. W tym celu na szczeblu krajowym: 
a) uczynimy tworzenie miejsc pracy, ograniczanie bezrobocia i rozszerzenie zatrudnienia, 
właściwie i wystarczająco wynagradzanego, podstawowymi elementami strategii i polityk 
rządowych, przy ścisłym przestrzeganiu praw pracowników ... zwracając szczególną uwagę na 
długookresowe bezrobocie strukturalne i niezatrudnianie młodzieży, kobiet, osób dotkniętych 
niepełnosprawnością i wszystkich innych grup lub jednostek pokrzywdzonych.” 
Część II Deklaracji Zawierająca programy działania  poświęca obszerny rozdział III 
wzrostowi produktywnego zatrudnienia i ograniczenia bezrobocia postulując: 
- przyznanie zatrudnienia centralnego miejsca w procesie wypracowania polityk krajowych, 
- wypracowania polityk edukacyjnych, 
- podniesienia jakości pracy i zatrudnienia, 
- zwiększenie możliwości zatrudnienia grup mających szczególne potrzeby, 
- rozszerzenie pojęcia oraz rozumienia pracy i zatrudnienia. 
Przyczyny i charakterystyka bezrobocia w Polsce. 
Zarówno sam fakt pojawienia się nowego problemu społecznego, jakim okazało się bezrobocie, jak 
i jego rozmiary były zaskoczeniem dla społeczeństwa oraz władz państwowych. Wymagało to 
zarówno przystosowania się do nowej sytuacji, jak i nabywania nowych doświadczeń, niemal 
natychmiast, tj. w toku jej przezwyciężania.  
Pierwsza ustawa dotycząca bezrobocia przygotowana jeszcze w grudniu 1989 r. przyznawała 
wszystkim, którzy zarejestrowali się w biurach pracy, comiesięczny zasiłek, bez względu na to, czy 
wcześniej pracowali, i to bez ograniczeń czasowych. Sytuacja ta wymagała później reakcji władz 
państwowych i zmian w kierunku ograniczenia prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych. 
Według ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu z dnia 14.XI.1994 r. wraz z 
późniejszymi zmianami, osobą bezrobotną jest osoba  nie zatrudniona i nie wykonująca żadnej 
pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy 
obowiązującym w danym zawodzie lub służbie (a jeżeli jest osobą niepełnosprawną – 
przynajmniej w połowie wymiaru czasu pracy), nie ucząca się w szkole w systemie dziennym, 
zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania rejonowym urzędzie pracy, jeżeli: 
- ukończyła 18 lat, z wyjątkiem młodocianych absolwentów, 
- kobieta nie ukończyła 60 lat, a mężczyzna 65 lat, 
- nie nabyła prawa do emerytury, renty, zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, świadczenia 
rehabilitacyjnego lub wychowawczego, 
- nie posiada nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych powyżej 2 ha przeliczeniowych 
lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu  z tytułu stałej pracy jako domownik w 
takim gospodarstwie, 
- nie podlega pozarolniczej działalności gospodarczej, 
- nie uzyskuje miesięcznych dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym 
od osób fizycznych, w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, 
- nie jest osobą tymczasowo aresztowaną lub nie odbywa kary pozbawienia wolności. 5
O ile Ustawa określa dokładnie, kto może być bezrobotnym, o tyle nie ma jednoznacznego 
określenia definicji bezrobocia, która byłaby akceptowana przez reprezentantów wszystkich 
zainteresowanych dziedzin nauki; każda z nich wykorzystuje definicję pozwalającą realizować 
odmienne cele poznawcze, choć niektóre ogólne sformułowania definicyjne mogą okazywać się 
przydatne w różnych naukach.  
„Ekonomista posługuje się tzw. przedmiotowym rozumieniem bezrobocia, zgodnie z którym jest 
ono kategorią analityczną rynku pracy, czyli oznacza „niepełne wykorzystanie jednego z 
czynników wytwórczych (niezrealizowaną podaż siły roboczej ... stan nierównowagi między 
podażową (zasoby pracy) a popytową (miejsca pracy)  stroną zatrudnienia. Definicja ta ujmuje 
bezrobocie jako parametr rynku pracy, skupia uwagę  na zmiennych w czasie, wyrażanych 
liczbowo wzajemnych proporcjach popytu i podaży „siły roboczej”. Jest to definicja bardzo ogólna, 
w związku z czym można ją wykorzystać w innych dziedzinach nauki.  
Socjolog, w odróżnieniu od ekonomisty, posłuży się ujęciu „podmiotowym” bezrobocia, będzie je 
rozpatrywał od strony osób dotkniętych brakiem pracy. Zgodnie z tym rozumieniem, bezrobocie 
jest „stanem bezczynności zawodowej jednostek zdolnych do pracy i zgłaszających gotowość do jej 
podjęcia, z podkreśleniem, że chodzi przede wszystkim o jednostki, dla których podstawą 
egzystencji są dochody z pracy”. Definicja ta odsłania inne aspekty zjawiska, do badania których 
socjologia jest lepiej przygotowana niż ekonomia; chodzi o społeczne wymiary i konsekwencje 
bezrobocia, takie jak społeczne i demograficzne cechy zbiorowości bezrobotnych, konsekwencje 
bezrobocia dla osobowości osób nim dotkniętych, dla rodziny, dla społeczności lokalnych, w 
których bezrobocie jest bardzo duże. Podmiotowa definicja bezrobocia w przytaczanym brzmieniu 
może w niektórych przypadkach okazać się za wąska. Sugeruje ona bowiem, że „świat bezrobocia” 
to świat samych tylko bezrobotnych, ich specyficznych problemów, trudności, jakie napotykają oni 
i ich rodziny”.
3
Przyczyny bezrobocia w Polsce. 
 Zmiana ustroju spowodowała nie tylko zmiany polityczne ale przede wszystkim gospodarcze 
i to nie tylko w naszym kraju. Transformację ustrojową podjęły wszystkie kraje tzw. bloku 
wschodniego w tym samym czasie. I wszystkie one przeżywają podobne do naszych trudności. Ich 
przyczyny też są podobne: 
- rozpadło się RWPG – żyjące jakby własnym życiem, mało wciągnięte w gospodarkę światową i 
rządzące nią mechanizmy, 
- w handlu z krajami sąsiednimi przeszliśmy szybko na rozliczenie dolarowe. Równie szybko 
okazało się, że dotychczasowi kontrahenci tych dolarów nie mają, co spowodowało 
minimalizację wymiany towarowej, a co za tym idzie  – spadek produkcji wielu branż 
przemysłowych, 
- załamał się przede wszystkim handel z największym odbiorcą wszelkiej produkcji – byłym 
ZSRR. Przy rozliczeniach dolarowych polska produkcja okazała się niekonkurencyjna cenowo i 
jakościowo wobec zachodniej, 
- upadek muru berlińskiego stał się jednocześnie rozdarciem symbolicznej „żelaznej kurtyny” 
oddzielającej oba światy – wschodni i zachodni. Jednocześnie zmieniło się znaczenie 
współistnienia tych światów, którego istotą była zimna wojna i wyścig zbrojeń. Przemiany w 
byłym Związku Radzieckim spowodowały upadek przemysłowej branży militarnej. 
- liberalizacja handlu zagranicznego w połączeniu z niską konkurencyjnością cenową i 
jakościową postawiła nasze produkty na straconej pozycji. Dopiero teraz zaczynamy to 
odrabiać promując w różny sposób polskie wyroby, 
- ze względu na zły stan kapitału stałego, czyli przestarzały majątek produkcyjny i 
nienowoczesną strukturę kwalifikacji pracowniczych  oraz zadłużenie (stały odpływ kapitału) 
nie można było szybko zmienić tego stanu rzeczy, 
                                                         
3
 Borkowski Tadeusz, Marcinkowski Aleksander „Socjologia bezrobocia” BPS Warszawa 1996 r. 6
- wszystkie te zjawiska doprowadziły do spadku krajowej produkcji, co w połączeniu z efektami 
działania programu stabilizacyjnego Banku Światowego znacznie ograniczyło popyt 
wewnętrzny. 
Przyczyny bezrobocia w rozwiniętych krajach zachodnich mają inną naturę. Ma ono swe źródło 
przede wszystkim w postępie technicznym, wprowadzeniu nowych technologii, które zastępują 
pracę ludzką podnosząc jednocześnie wydajność pracy, co przy wysokich płacach opłaca się 
przedsiębiorcom. Bezrobocie w tych krajach ma charakter wyselekcjonowany, dotyczy przede 
wszystkim osób starszych i o niskich kwalifikacjach. 
Najbardziej charakterystyczne cechy polskiego bezrobocia, to:
- wysoki udział ludzi młodych w populacji bezrobotnych, szczególnie dużo ich przybywa w 
lipcu i sierpniu, kiedy rejestrują się w urzędach pracy absolwenci różnego typu szkół. Wskazuje 
również na to „struktura bezrobotnych wg wieku, gdzie 62% bezrobotnych to ludzie młodzi”.
4
15 – 17 lat -   0,1 % bezrobotnych 
18 – 24 lata - 34,5 % bezrobotnych 
25 – 34 lata - 27,4 % bezrobotnych 
35 – 44 lata - 25,3 % bezrobotnych 
45 – 54 lata - 10,7 % bezrobotnych 
55 lat i więcej -   2,0 % bezrobotnych 
- znaczny udział procentowy w całej populacji bezrobotnych osób posiadających wykształcenie 
zawodowe oraz podstawowe. Wykształcenie wyższe i ogólne na poziomie średnim jest 
niewątpliwie lepszym niż zasadnicze zawodowe oprzyrządowaniem do podjęcia działalności 
zawodowej. Potwierdzeniem niech będzie przedstawiona poniżej struktura wykształcenia 
bezrobotnych absolwentów porównana z wykształceniem ludności aktywnej zawodowo i 
strukturą wykształcenia absolwentów szkół ponadpodstawowych
- znaczny udział długotrwale bezrobotnych w ogólnej populacji, co łączy się z utratą prawa do 
otrzymania zasiłku. Długotrwałe bezrobocie niesie ze sobą specyficzne problemy psychiczne i 
społeczne, o których będę mówić dalej, 
- zwiększający się udział kobiet w ogólnej liczbie bezrobotnych. Wśród bezrobotnych dominują 
kobiety, szczególnie na wsiach i małych miastach, pomimo to, że kobiety bezrobotne są lepiej 
wykształcone niż bezrobotni mężczyźni. W tym przypadku poziom wykształcenia okazuje się 
nie mieć decydującego znaczenia i można to nazwać dyskryminacją kobiet na rynku pracy, 
- przestrzenne i to bardzo znacznie zróżnicowane polskie bezrobocie. Najniższe wskaźniki 
bezrobocia notujemy na terenach leżących wokół wielkich miast będących dużym i 
zróżnicowanym rynkiem pracy, tj. województwa mazowieckie, małopolskie, wielkopolskie. 
Najwyższa natomiast stopa bezrobocia ( i to niestety wciąż rosnąca) występuje na terenach, na 
których istniały nieliczne zakłady przemysłowe, jak również na terenach rolniczych pasa 
północnego i wschodniego Polski. Utrudnieniem w przeciwdziałaniu temu zjawisku jest 
kwestia mieszkaniowa, która polega na tym, że Polak jest przeświadczony, że pracę powinien 
szukać tam, gdzie ma swój dach nad głową a nie tam, gdzie jest praca. Bezrobocie może mieć 
charakter koniunkturalny, gdy wiąże się z wahaniami koniunktury albo strukturalny, jeśli 
wynika z niedopasowania rozmiarów struktury popytu gospodarki na siłę roboczą z jej podażą. 
Bezrobocie może być sezonowe (nasila się w zimie, dotyczy niektórych gałęzi przemysłu, 
budownictwa, rolnictwa), Frykcyjne funkcjonuje w związku z normalnym przepływem 
pracowników pomiędzy zakładami, technologiczne (postęp techniczny, organizacyjny), jawne 
(zarejestrowane), ukryte, krótkotrwałe, długotrwałe (ponad 12 miesięcy), powszechne, 
regionalne.  
Najczęściej stosowaną miarą bezrobocia jest tzw. stopa bezrobocia, czyli procentowy udział 
liczby bezrobotnych w liczbie ludności czynnej zawodowo. Wskaźnik ten stosowany jest także 
w porównaniach międzynarodowych. W polskich statystykach stosuje się także bardzo 
przydatny przy analizie wskaźnik obrazujący  procentowy udział bezrobotnych w liczbie 
ludności pracującej poza rolnictwem indywidualnym. Informacje o sytuacji na rynku pracy na 
terenie działania Powiatowego Urzędu Pracy w Legnicy za 8 miesięcy 2000 roku przedstawiają 
załączniki od 1 – 10. 
Ekonomiczne i społeczne skutki bezrobocia. 
Ogromna dynamika bezrobocia na początku lat 90 zaskoczyła nie tylko władzę odpowiedzialną za 
politykę zatrudnienia, ale i całe społeczeństwo nie przygotowane  do nowej sytuacji na rynku 
pracy. 
„Bezrobocie nie jest zjawiskiem negatywnym tylko dla osób nim dotkniętych w skali masowej ( a 
taka występuje w Polsce), jest ogromnym ciężarem dla całej gospodarki kraju: 
- w skali makroekonomicznej pociąga za sobą drenaż finansów publicznych na zasiłki i inne 
świadczenia socjalne oraz na programy przeciwdziałania bezrobociu, 
- powoduje zmniejszenie dochodów budżetowych państwa, ponieważ bezrobotni nie płacą 
podatków dochodowych, nie płacą składek na ubezpieczenie społeczne, nie kupują towarów 
(ukryty podatek pośredni), 
- praca jest ważnym czynnikiem produkcji. Masowe bezrobocie oznacza niepełne wykorzystanie 
tego czynnika, 
- niemożność znalezienia pracy skłania młodych, wykształconych ludzi do emigracji 
zarobkowej”.
6
Ale ta lista skutków nie jest pełna. Współczesne badania nad polską problematyką 
bezrobocia są w fazie początkowej. Natomiast w krajach zachodnich, gdzie bezrobocie jest trwałą 
                                                         
6
 „Praca a zabezpieczenie społeczne” nr 2/93 8
cechą gospodarki, jego reperkusje są dość dobrze rozpoznawane. Warto zapoznać się z wynikami 
tamtejszych badań. I tak: 
- bezrobocie powoduje pogorszenie stanu zdrowia fizycznego i psychicznego w społeczeństwie. W 
USA stwierdzono, że wzrostowi bezrobocia o 1% w ciągu 6 lat towarzyszył wzrost umieralności na 
choroby serca o 1,9%. 
   Z badań niemieckich wynika, że bezrobotni po 1,5 rocznym okresie pozostawania bez 
pracy odznaczają się znacznie gorszym stanem zdrowia niż pracujący. 
   Wycinkowe badania polskie potwierdzają te zależności. Przy długotrwałym 
bezrobociu wzrasta liczna samobójstw i prób samobójczych, 
- wzrasta przestępczość wśród bezrobotnych. Obecnie w Polsce następuje gwałtowny wzrost 
przestępczości, szczególnie w rejonach ogarniętych bezrobociem., 
- wzrasta liczba rozwodów, 
- młodzi bezrobotni są grupą najbardziej zagrożoną skutkami dezaktywacji zawodowej. To właśnie 
u nich obserwuje się trwałe – i groźne społecznie – zmiany w psychice. Frustracja, obojętność, 
zahamowanie rozwoju osobowości, obniżenie aspiracji edukacyjnych, lęk o przyszłość w rezultacie 
prowadzą do alkoholizmu, narkomanii i przestępczości. 
Z powyższych przykładów wynika, że ogólnoekonomiczne i ogólnospołeczne skutki bezrobocia 
dotyczą nie tylko samych bezrobotnych. W dłuższym okresie czasu odbijają się one na 
funkcjonowaniu całego społeczeństwa i na ekonomicznych kosztach tego funkcjonowania. Czy 
może prężnie się rozwijać, pokonywać niemałe przecież trudności, jakie stoją przed nami 
wszystkimi, społeczeństwo dotknięte masowo takimi patologiami jak zły stan zdrowia fizycznego i 
psychicznego, samobójstwa, nałogi, rosnąca przestępczość? 
Działania ratownicze kosztują i te koszty trzeba będzie ponosić z wciąż deficytowego budżetu: 
wzmożona działalność służby zdrowia, , szpitali ogólnych, psychiatrycznych i odwykowych, 
koszty sądownictwa, więziennictwa, domów poprawczych i domów dziecka. Gdyby zrobić 
rachunek ciągniony, to koszty bezrobocia były by niewyobrażalne. A przecież to jeszcze nie 
wszystko. Należy tu jeszcze włączyć te niewymierne  koszty, jakie wynikają z zaburzeń w 
funkcjonowaniu jednostek i rodzin dotkniętych bezrobociem. 
Psychologiczne aspekty bezrobocia. 
Podstawowe potrzeby fizjologiczne wymagają środków  materialnych na ich zaspokojenie, 
potrzeba bezpieczeństwa nie zrealizuje się bez pewności jutra dla siebie i rodziny. Kontakty z 
grupą pracowniczą, która często staje się grupą pierwotną połączoną więzią osobistą pozwalają 
pełniej zaspokoić potrzebę przynależności. 
Wśród potrzeb wyższego rzędu A. Maslow wymienia m. In. Potrzebę uznania, samorealizacji oraz 
wiedzy i rozumienia. Kompetencje i aktywność zawodowa dobrze oceniane przez kolegów i 
przełożonych są bardzo istotną – dla zaspokojenia tych potrzeb – sferą życia. Człowiek bezrobotny 
pozbawiony jest tych wszystkich gratyfikacji a nie tylko dochodów z pracy. W naszej cywilizacji 
zawód i miejsce w hierarchii zawodowej jest podstawowym wyznacznikiem miejsca zajmowanego 
w strukturze społecznej i – najogólniej mówiąc – społecznej oceny przydatności człowieka. 
W sytuacji masowego bezrobocia, recesji, zwolnień grupowych, już przed utratą pracy występuje 
poczucie zagrożenia związane także często z już podjętymi nieskutecznymi poszukiwaniami 
nowej. Z badań wynika, że w tym okresie nasilają się dolegliwości psychiczne i fizyczne, ale 
jednocześnie ludzie rezygnują ze zwolnień lekarskich i podjęcia kuracji. Nasilają się zachowania 
konkurencyjne a więc pogarsza się atmosfera w miejscu pracy. Zagrożeni bezrobociem, ale i 
bezrobotni rezygnują z wymagań w zakresie warunków  pracy i płacy, co wykorzystują 
pracodawcy.  9
Okazuje się, że po podjęciu pracy (po okresie bezrobocia) również występują pewne koszty 
reintegracji z pracą i wcale nie są one bagatelne. Bezrobotny wchodzi w nowe środowisko pracy i 
to z czym się przede wszystkim spotyka, to nieżyczliwość. Pracodawca na początku niewiele wie o 
pracowniku ponad to, że był bezrobotnym. I przez ten fakt go ocenia i postrzega. Przełożony nie 
udziela wsparcia potrzebnego każdemu w nowym miejscu pracy, przydziela zadania, przy 
których nie można się wykazać. Brak tego wsparcia zmniejsza motywację do pracy, wywołuje 
niską samoocenę, negatywny obraz własnej osoby, co prowadzić może do niepowodzeń. Gdy do 
takiej sytuacji dojdą jeszcze uprzedzenia współpracowników, to już tylko krok do ponownego 
bezrobocia. 
Ciężar bezrobocia ujawnia się w czasie pozostawania bez pracy. Daje o sobie znać w wielu sferach. 
1. Bezrobocie jest w psychologii tzw. Wydarzeniem życiowym, czyli stresującym doświadczeniem, 
które powoduje, że jednostka musi zmienić dotychczasowe wzory zachowania, aby 
przystosować się do nowej sytuacji. Szczególnie stresujące są wydarzenia, nad którymi nie mamy 
kontroli . 
Właśnie ten stres powoduje negatywne zmiany w stanie zdrowia. Psychologowie 
stwierdzili, że poczucie wyobcowania, izolacji społecznej, niska kontrola nad wydarzeniami 
zwiększa ryzyko zawału serca. Z badań amerykańskich wynika zbieżność wskaźnika bezrobocia 
z zaburzeniami sercowo-naczyniowymi, marskością wątroby, alkoholizmem, chorobami 
psychicznymi  wreszcie samobójstwami. Bezrobotnych  cechuje fatalizm, apatia, obniża się ich 
sprawność psychofizyczna. Mają trudności z rozpoczęciem jakiejkolwiek czynności, koncentracją 
nad tym co robią. Wykonanie tego, w czym dawniej byli sprawni teraz sprawia im kłopot, 
wszystko robią wolniej. Bezrobotni widzą te zmiany w sobie i to ich dodatkowo stresuje. 
2. Zagrożenie materialnej egzystencji własnej i rodziny łączy się z destabilizacją życia rodzinnego. 
Trzeba ograniczyć i zmienić przyzwyczajenia konsumpcyjne, uporać się ze świadomością, że 
bezrobocie ojca przeszkadza w realizacji aspiracji  edukacyjnych dzieci. Bezrobotny czuje się 
winny temu wszystkiemu, co dzieje się z rodziną. Szczególnie mężczyźni tracą poczucie własnej 
wartości i niezależnie od  reakcji rodziny odczuwają utratę autorytetu. Zmienia się charakter 
kontaktów z dziećmi i współmałżonkiem. Rzutowanie własnego złego samopoczucia na rodzinę 
wzmaga liczbę zachowań agresywnych. 
3. Bezrobocie z punktu widzenia ekonomicznego i psychologicznego jest stanem przymusowej 
zależności od innych. Nie jest to sytuacja normalna dla osoby dorosłej i dlatego może 
doprowadzić do zmiany ukształtowanego w ciągu życia obrazu samego siebie. Bezrobocie 
wytrąca jednostkę z utartych kolein życia, często rutynowego i może nieciekawego, ale 
swojskiego życia, w którym wiadomo jakie wzory zachowań stosować, aby osiągnąć planowane 
cele i przenosi w świat nieznany, nieokreślony. Trzeba sobie od nowa odpowiedzieć na pytanie: 
kim jestem? Ta potrzeba samoanalizy, w sytuacji niepewności i frustracji ogromnie uwrażliwia 
bezrobotnego na oceny innych ludzi. 
Ponieważ byt materialny bezrobotnego także zależy od innych staje się on podatny na 
ich wpływ. To uzależnienie i podatność psychiczna na wpływy ułatwia uleganie sugestiom grup 
zdezorganizowanych, nawet przestępczych. Dlatego m. In. Bezrobotnym potrzebne jest silne 
wsparcie najbliższego otoczenia, a często profesjonalna pomoc psychologiczna. 
4. Ograniczenia pola kontaktów społecznych i zaburzenia struktury czasu. Bezrobotni z dnia na 
dzień uzyskują ogromną ilość wolnego czasu, z którym nie wiedzą co robić. Kobiety początkowo 
odrabiają zaległości domowe, ale w dłuższej perspektywie problem czasu wolnego ich też 
dotyczy. 
Bezrobotni żyją wciąż wartościami związanymi ze statusem pracownika i nie potrafią 
wykształcić nowego modelu życia, w którym mogliby kształtować swoją tożsamość przez jakieś 
zajęcia produkcyjne, kulturalne czy społeczne. Na ogół niskie wykształcenie i całe dotychczasowe 10
doświadczenie nie przygotowało ich do podnoszenia kwalifikacji czy aktywności kulturalnej. W 
rezultacie czas zaczyna „przeciekać przez palce”. Okazuje się że bezrobotni zmniejszają swoją 
aktywność we wszystkich dziedzinach: mniej czytają, mniej udzielają się w życiu rodzinnym. 
Ograniczeniu ulegają kontakty towarzyskie, tzw. „bywanie” wymaga rewanżu za gościnność, 
prezenty czy rozrywki. Bezrobotnych na to nie stać. Ale najważniejsze jest to, że sami czując się 
gorsi, boją się odrzucenia. Wycofują się więc z kontaktów społecznych, ale to ograniczenie 
własnej aktywności postrzegają jako bojkot ze strony środowiska. 
  Pokonanie tych trudności i racjonalne zagospodarowanie czasu poprawia 
samopoczucie, polepsza subiektywną ocenę jakości życia i satysfakcji z niego. Ale jest to bardzo 
trudne i w związku z tym nieczęste. 
 Wszystkie omówione powyżej procesy społeczne i psychiczne w sytuacji bezrobocia 
chronicznego (trwające ponad pewien okres czasu – na ogół 12 miesięcy) ulegają takiej kumulacji i 
nasileniu, że często nie jest już możliwe przywrócenie jednostki do aktywności zawodowej. W 
krajach zachodnich teoretycy i praktycy znają to zjawisko doskonale i dlatego wiele wysiłków i 
środków kierowanych jest na to, aby do takiego stanu nie dopuścić. 
 Wyróżnia się następujące fazy stanu psychicznego po utracie pracy: szok –optymizm i wiara 
w znalezienie nowego miejsca pracy – okres pesymizmu – utrata nadziei. Jeżeli bezrobocie się 
przedłuża, narasta poczucie bezradności i fatalizmu, zmniejsza się motywacja i umiejętność 
samodzielnego poszukiwania pracy, zmiany zawodu czy kwalifikacji. 
 „Z Polskich badań wynika, że wraz z upływem czasu  bezrobotni coraz mniej rozumieją 
konieczność własnej aktywności w szukaniu porad, pracy czy przekwalifikowania. Nie widzą 
innego wyjścia, jak oczekiwanie na pracę pełnoetatową i to w zawodzie, który wykonywali. Nie 
umieją zmienić tych oczekiwań i nie chcą podejmować niezgodnej z nimi pracy. Tylko 11% 
polskich bezrobotnych uważa, że trzeba rozpocząć własną działalność gospodarcza, tylko 5,3% 
uważa za wskazane podniesienie lub zmianę własnych kwalifikacji zawodowych”.
7
 Efektywność własna bezrobotnych w poszukiwaniu zatrudnienia zależy od wielu czynników 
społecznych i demograficznych, ale zdaniem psychologów przede wszystkim od tego, czy 
człowiek jest wewnątrz czy zewnątrzsterowalny i od stopnia motywacji. 
 Jeżeli człowiek jest zewnątrzsterowalny, nie wierzy w siebie, w skuteczność swoich działań, to 
szybko ogarnie go poczucie beznadziejności i bezradności, ogranicza próby poszukiwania pracy, a 
z czasem popada w całkowita bierność. 
Te ogólne zależności psychologiczne mają swój czytelny kontekst społeczny. 
 Zewnąterzsterowalni a jednocześnie postrzegający pracę głównie jako sposób zaspokojenia 
potrzeb ekonomicznych, to pracownicy fizyczni o niskim poziomie wykształcenia i kwalifikacji. To 
oni dominują wśród bezrobotnych – co czyni problem  bezrobocia bardziej dramatycznym i 
utrudnia jego rozwiązanie.
Darmowe strony internetowe dla każdego